EtkinliÄŸin Konusu, Amaç ve Kapsamı

Konu

Mühendislik eÄŸitiminde üretken yapay zeka destekli öÄŸretim  tasarımı

Amaç

Üretken yapay zekâ araçları, özellikle yükseköÄŸretim ortamlarında; öÄŸrenciler, öÄŸretim elemanları, akademik danışmanlar ve yöneticiler tarafından eÄŸitsel süreçleri dönüÅŸtürme potansiyeli açısından hızla benimsenmiÅŸtir. ÜYZ uygulamaları; metin, görsel, video, ses, müzik ve yazılım kodu gibi farklı formatlarda içerik üretebilen sistemler ile bu sistemlerin birleÅŸik formlarını kapsamaktadır. Bu sistemler, veri setlerindeki yapısal kalıpları ve stilistik özellikleri tanıyıp taklit edebilmek amacıyla, makine öÄŸrenmesi, doÄŸal dil iÅŸleme ve özellikle de derin öÄŸrenme gibi teknolojileri etkin biçimde kullanmaktadır (Baidoo-Anu & Ansah, 2023; Kaplan-Rakowski et al., 2023). Tüm bu geliÅŸmeler, yükseköÄŸretimde yalnızca mevcut ders içeriklerinin desteklenmesiyle yetinilmemesi gerektiÄŸini, bunun ötesine geçilerek insan-yapay zekâ iÅŸ birliÄŸine dayalı yeni öÄŸrenme modellerinin geliÅŸtirilmesinin elzem olduÄŸunu göstermektedir. Ancak akademisyenlerin bu tür becerilere yeterince sahip olmaması, öÄŸrencilerin bu teknolojileri verimli biçimde kullanmasını engellemekte ve yükseköÄŸretim kurumlarının küresel ölçekte rekabet gücünü zayıflatabilmektedir. Türkiye’de Strateji ve Bütçe BaÅŸkanlığı’nın (2023) dijital teknolojilerin ve özellikle üretken yapay zekânın eÄŸitim alanında yaygınlaÅŸtırılmasını stratejik bir hedef olarak belirlemesine karşın, ÜYZ’nin yükseköÄŸretimdeki kullanımı henüz baÅŸlangıç düzeyindedir ve akademisyenlerin bu araçları pedagojik baÄŸlamda etkili biçimde kullanma yeterlikleri sınırlıdır. Bu nedenle, akademisyenlerin ÜYZ’ye yönelik farkındalıklarını artırmak, bu araçları derslerine etik ve etkili biçimde entegre etme becerilerini geliÅŸtirmek hem yükseköÄŸretimin niteliÄŸini yükseltmek hem de sistematik dönüÅŸümü desteklemek için temel bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.

Projenin amacı, mühendislik eÄŸitiminde lisanüstü eÄŸitim gören araÅŸtırmacıların öÄŸrenme ve öÄŸretme süreçlerinde ÜYZ'nin kullanımına yönelik ÜYZ’nin entegre edildiÄŸi öÄŸretim tasarımları oluÅŸturmaktır.

Kapsam

Üretken yapay zekâ (ÜYZ) teknolojilerinin, özellikle ChatGPT gibi büyük dil modelleri sayesinde hızla yaygınlaÅŸması ile bu araçların mühendislik eÄŸitimine sistematik bir biçimde dâhil edilmesini önemli hale gelmiÅŸtir. Mühendislik alanında görev yapan akademisyenlerin ÜYZ araçlarını yalnızca teknik düzeyde anlamaları yeterli deÄŸildir, aynı zamanda bu sistemleri pedagojik baÄŸlamda etkili biçimde kullanabilmeleri için özel bilgi ve beceriler geliÅŸtirerek ürettikleri çıktıları yönlendirme yetkinliÄŸine de sahip olmaları gerekmektedir (UNESCO, 2023). Bu gereklilik, mühendislik programlarında öÄŸretim tasarımının yeniden yapılandırılmasını, yani teknolojiyi doÄŸrudan entegre eden stratejik bir dönüÅŸüm sürecini gündeme getirmektedir. ÖÄŸretim süreçlerinin ÜYZ ile desteklenmesi, mühendislik eÄŸitiminde yalnızca içerik deÄŸil, aynı zamanda pedagojik yöntemlerin de dönüÅŸmesini saÄŸlayacaktır. Dolayısıyla, ÜYZ’nin yükseköÄŸretimdeki yükseliÅŸi, eÄŸitimcilerin bu teknolojilere eriÅŸimini saÄŸlamanın ötesinde, onların bu araçları eÄŸitim süreçlerine entegre edebilecek donanıma sahip olmalarını da zorunlu kılmaktadır. Bu entegrasyon sırasında, etik ve teknik sınırlamaların farkında olunması ve sistemlerin kontrollü biçimde test edilmesi büyük önem taşımaktadır (Chiang et al., 2023; Johri et al., 2023).

Bu kapsamda mühendislik eÄŸitimine yönelik geliÅŸtirilecek üretken yapay zekâ destekli öÄŸretim tasarımları; yenilikçi, veri temelli ve uyarlanabilir yaklaşımların temellerini oluÅŸturacak, mühendislik eÄŸitiminin geleceÄŸine yönelik çözüm önerileri sunacaktır. Literatürde, bu alana yönelik çeÅŸitli katkı ve öneriler yer almaktadır (Ilieva et al., 2023; UNESCO, 2024; Crompton & Burke, 2023; Lee & Moore, 2024). Bu öneriler doÄŸrultusunda ÜYZ teknolojilerinin aÅŸağıdaki alanlarda katkı sunabileceÄŸi öne çıkmaktadır:

·        Farklı disiplinler özelinde ÜYZ destekli ders tasarımlarının oluÅŸturulması ve öÄŸrenme hedeflerinin belirlenmesi,

·        Etkili öÄŸretim yaklaşımlarının, yöntemlerinin ve tekniklerinin seçilmesi,

·        Zengin ve çoklu ortam içeren öÄŸretim materyallerinin geliÅŸtirilmesi,

·        ÖÄŸrenci katılımının izlenmesi ve öÄŸretim sürecinin deÄŸerlendirilmesi,

·        ÖÄŸrenci performansının ölçülmesi ve deÄŸerlendirme süreçlerinin optimize edilmesi.

Bu görevlerin ÜYZ ile desteklenmesi, eÄŸitimcilerin öÄŸretimin daha kritik bileÅŸenlerine odaklanmalarını mümkün kılacaktır. Ancak bu noktada, insan denetimi ile üretken yapay zekâ desteÄŸinin hangi düzeyde olacağı, eÄŸitimcilerin rollerini nasıl sürdürecekleri gibi sorular gündeme gelmektedir. EÄŸiticilerin kendi pedagojik kararlarını koruyarak, ÜYZ sistemlerinden gelen önerileri anlamlandırabilmeleri, etik ilkelere baÄŸlı ve sorumlu bir kullanım geliÅŸtirmeleri, aynı zamanda üretken yapay zekâ okuryazarı olmaları bu baÄŸlamda büyük önem taşımaktadır (Felix & Webb, 2024). Bununla birlikte, yükseköÄŸretim düzeyinde ÜYZ’ye iliÅŸkin kullanım politikaları henüz istikrarlı bir yapıya kavuÅŸmamıştır. Bu durum, farklı disiplinlerde öÄŸretim süreçlerinde çeÅŸitlendirilmiÅŸ çalışmalar yapılması gerektiÄŸini ortaya koymaktadır. Bu baÄŸlamda yürütülecek etkinlikte, öÄŸretim tasarımı temelli bir yaklaşım ile üretken yapay zekânın mühendislik alanındaki derslere nasıl entegre edilebileceÄŸini ortaya koyan özgün bir etkinlik niteliÄŸi taşıyacaktır.

Etkinlik sürecinde, yüz yüze eÄŸitim modeli esas alınarak araÅŸtırmacılara ÜYZ eÄŸitimleri sunulacak, atölye çalışmaları ile disipline özgü ÜYZ destekli öÄŸretim tasarımları senaryoları geliÅŸtireceklerdir.