Karadeniz Teknik Üniversitesi, su kaynaklarının ve baÄŸlantılı sucul ekosistemlerin sürdürülebilir yönetimine yönelik havza temelli bir yaklaşım uygulamakta; bu yaklaşımı bulunduÄŸu Karadeniz Havzası ve çalışma yürüttüÄŸü delta ve sulak alanların yerel biyolojik çeÅŸitlilik özellikleriyle iliÅŸkilendirmektedir. Üniversitemizin havza yönetimi yaklaşımı; su kaynaklarının korunması, akarsu ve yaÄŸmur suyu yönetimi, atık su kontrolü, su kalitesinin izlenmesi ve sucul ekosistemlerin biyolojik çeÅŸitliliÄŸinin korunması bileÅŸenlerini birlikte ele almaktadır.
Karadeniz Havzasının Yerel Biyolojik ÇeÅŸitliliÄŸine Dayalı Yönetim Yaklaşımı
KTÜ’nün havza yönetimine iliÅŸkin yaklaşımı yalnızca suyun fiziksel yönetimiyle sınırlı deÄŸildir. Üniversitemiz, Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi ve Deniz Bilimleri ve Teknolojisi MühendisliÄŸi Bölümü aracılığıyla Karadeniz Havzası içerisindeki sucul tür çeÅŸitliliÄŸini, istilacı yabancı türleri, habitat özelliklerini ve ekosistem hizmetlerini izlemekte ve elde edilen bilimsel verileri yönetim stratejilerinin geliÅŸtirilmesinde kullanmaktadır.
Bu yaklaşımın 2025 yılındaki en güçlü örneklerinden biri IASON+ Projesidir.
IASON+ Projesi, Karadeniz Havzası’nda bulunan Tuna, Nestos, Kızılırmak, Çoruh ve Kolheti deltalarının birbirinden farklı habitat ve biyolojik çeÅŸitlilik özelliklerini dikkate almaktadır. Projede bu delta alanlarının yüksek biyolojik çeÅŸitliliÄŸe sahip olduÄŸu ve istilacı yabancı türlerin yayılımı açısından hassas ekosistemler oluÅŸturduÄŸu özellikle vurgulanmaktadır.
Proje kapsamında temel hedefler arasında;
yer almaktadır.
Bu durum, Üniversitemizin yerel sucul tür çeÅŸitliliÄŸi ve ekolojik koÅŸullardan elde edilen verileri doÄŸrudan yönetim stratejileri ve eylem planlarına dönüÅŸtüren bir yaklaşım benimsediÄŸini göstermektedir.
Kanıt:
https://www.ktu.edu.tr/denizbiltek/iason
Kızılırmak Deltası’nda Tür ÇeÅŸitliliÄŸine Dayalı Havza ve Ekosistem Yönetimi
KTÜ’nün 2025 yılında uyguladığı yerel tür çeÅŸitliliÄŸine dayalı havza yönetimi yaklaşımının somut örneÄŸi Kızılırmak Deltası Koruma Alanıdır.
Kızılırmak Deltası, Karadeniz Havzasının önemli sulak alanlarından biridir ve farklı göl, sazlık, kıyı ve tatlı su habitatlarını barındırmaktadır. IASON+ kapsamında deltadaki sucul istilacı yabancı türlerin varlığı, dağılımı ve ekosistem hizmetleri üzerindeki etkileri sistematik olarak izlenmektedir.
29–31 Mayıs 2025 tarihlerinde gerçekleÅŸtirilen bahar dönemi saha çalışmasında, Kızılırmak Deltası’ndaki istilacı yabancı sucul türler doÄŸrudan sahada izlenmiÅŸ ve bu türlerin ekosistem hizmetleri üzerindeki etkileri deÄŸerlendirilmiÅŸtir. Çalışmada türlerin dağılım eÄŸilimlerinin ve ekolojik etkilerinin ortaya konulması hedeflenmiÅŸtir. Bu çalışma iki yıl sürecek izleme programının bir parçası olarak tasarlanmıştır.
2025 Sonbahar Döneminde Tekrarlanan Tür Ä°zleme Çalışmaları
Havza yönetimi yaklaşımında sürekliliÄŸin saÄŸlanması amacıyla Kızılırmak Deltası’ndaki çalışmalar tek seferlik örneklemeyle sınırlı tutulmamıştır.
24–26 Ekim 2025 tarihlerinde Kızılırmak Deltası Koruma Alanı’nda yeniden sucul istilacı yabancı tür izleme çalışmaları gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. Böylece farklı mevsimlerde elde edilen verilerin karşılaÅŸtırılması ve tür dağılımındaki zamansal deÄŸiÅŸimlerin belirlenmesi mümkün hale getirilmiÅŸtir.
Bu yaklaşım, havza ve sulak alan yönetiminin sahadan elde edilen güncel biyolojik verilere dayandırıldığını göstermektedir.
Türlerin Mekânsal Dağılımının Haritalandırılması
IASON+ kapsamında elde edilen tür verileri yalnızca envanter oluÅŸturmak amacıyla kullanılmamaktadır. Ä°zleme sonuçları, türlerin ekosistem içerisindeki dağılımlarını belirlemek ve yönetim açısından öncelikli bölgeleri tanımlamak amacıyla mekânsal haritalama ve ekosistem modelleme çalışmalarına aktarılmaktadır.
2025 yılı ilkbahar ve sonbahar saha çalışmalarında toplanan verilerin sonraki deÄŸerlendirmelerinde 21 sucul istilacı yabancı türün izlendiÄŸi; bu verilerin türlerin yoÄŸunlaÅŸtığı “sıcak noktaların” belirlenmesi ve çevresel deÄŸiÅŸikliklere baÄŸlı gelecekteki dağılımlarının tahmin edilmesi amacıyla kullanıldığı bildirilmiÅŸtir.
Bu sistem, havza içerisindeki tüm alanlara aynı yönetim yaklaşımının uygulanması yerine, türlerin konuma özgü dağılımı ve ekolojik risklerine göre önceliklendirme yapılmasını mümkün kılmaktadır.
Ekosistem Hizmetlerinin Yönetim Stratejisine Entegre Edilmesi
KTÜ’nün uyguladığı yaklaşım yalnızca tür sayısı veya dağılımının belirlenmesine dayanmamaktadır. IASON+ Projesinde istilacı yabancı türlerin;
üzerindeki etkileri birlikte deÄŸerlendirilmektedir.
Projenin temel amacı, istilacı türlerin yayılımını ve etkisini azaltmak, delta ekosistemlerinin dayanıklılığını artırmak ve ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliÄŸini saÄŸlamaktır. Bu nedenle biyolojik tür verileri doÄŸrudan ekosistem ve havza yönetimi kararlarıyla iliÅŸkilendirilmektedir.
Kanıt:
https://www.ktu.edu.tr/denizbiltek/iason
Yerel KoÅŸullara Dayalı Entegre Yönetim Stratejileri ve Eylem Planları
IASON+ Projesinin en önemli çıktılarından biri “Entegre Yönetim Stratejileri ve Eylem Planlarının oluÅŸturulması” olarak tanımlanmaktadır.
Bu yönetim stratejilerinin geliÅŸtirilmesinde her delta alanının;
dikkate alınmaktadır.
Dolayısıyla KTÜ’nün yaklaşımı, genel ve tek tip bir su yönetimi modelinden farklı olarak mekâna özgü ekolojik verilerden beslenen adaptif bir yönetim anlayışı ortaya koymaktadır.
Kanıt:
https://www.ktu.edu.tr/denizbiltek/iason
Yerel PaydaÅŸların Havza Yönetimine Katılımı
Havza yönetiminin yalnızca bilimsel veri üretimine dayanmaması amacıyla yerel ve bölgesel paydaÅŸlar da sürece dâhil edilmektedir.
Bu kapsamda 27 Ekim 2025 tarihinde Bafra’da IASON+ Bilgilendirme Günü gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. Etkinlik, Kızılırmak Deltası’ndaki istilacı yabancı türler ve bunların ekosistem üzerindeki etkileri konusunda ilgili yerel paydaÅŸlara bilgi aktarılmasını saÄŸlamıştır.
Bu tür faaliyetler, sahadan elde edilen biyolojik verilerin yerel karar vericiler ve diÄŸer paydaÅŸlarla paylaşılmasına ve havzanın ortak yönetimine katkı saÄŸlamaktadır.
Kanıt:
https://www.ktu.edu.tr/denizbiltek/haber/iason-projesi-info-day-bafrada-gerceklestirildi
Karadeniz Havzasında Sınır Ötesi Yönetim Yaklaşımı
Karadeniz Havzası birden fazla ülke tarafından paylaşılan büyük bir sucul sistem olduÄŸundan, KTÜ’nün havza yönetimi yaklaşımı uluslararası iÅŸ birliÄŸini de içermektedir.
IASON+ kapsamında farklı ülkelerdeki delta ekosistemleri birlikte deÄŸerlendirilmekte; tür dağılımı, istilacı türlerin etkileri, biyolojik çeÅŸitlilik ve ekosistem hizmetlerine iliÅŸkin bilgiler ortak bir yönetim yaklaşımı geliÅŸtirmek amacıyla paylaşılmaktadır.
Bu kapsamda proje, farklı ülkelerin ve delta bölgelerinin deneyimlerini, bilimsel verilerini, iyi uygulamalarını ve kaynaklarını bir araya getirerek Karadeniz Havzası için koordineli ve ekosistem temelli bir yönetim yaklaşımının geliÅŸtirilmesini amaçlamaktadır.
Kanıt:
https://www.ktu.edu.tr/denizbiltek/iason
Karadeniz Teknik Üniversitesi, 2025 yılında havza yönetimine iliÅŸkin kurumsal uygulamalarını yerel su kaynaklarının korunması ve su kalitesinin yönetimi ile sınırlı tutmayarak, Karadeniz Havzasındaki konuma özgü sucul biyolojik çeÅŸitlilik verileriyle desteklemektedir.
Özellikle IASON+ Projesi kapsamında Kızılırmak Deltası’nda gerçekleÅŸtirilen ilkbahar ve sonbahar tür izlemeleri, istilacı sucul türlerin mekânsal dağılımlarının belirlenmesi, ekosistem hizmetleri üzerindeki etkilerinin deÄŸerlendirilmesi ve bu verilere dayalı Entegre Yönetim Stratejileri ve Eylem Planlarının geliÅŸtirilmesi, konuma özgü sucul tür çeÅŸitliliÄŸinin havza ve ekosistem yönetimine doÄŸrudan dâhil edildiÄŸini göstermektedir.
