9 Åžubat Sigarayı Bırakma Günü

9 Åžubat tarihi, toplumda saÄŸlıklı yaÅŸam bilincini geliÅŸtirmek, tütün kullanımı ve zararları konusunda farkındalık oluÅŸturmak, tütün ürünü kullananlara bırakmaları yönünde teÅŸvik etmek amacıyla ülkemizde “Sigarayı Bırakma Günü” olarak kutlanmaktadır.

Dünya SaÄŸlık Örgütü verilerine göre dünyada 1,3 milyar kiÅŸi tütün ürünü kullanmaktadır. Tütün ürünü kullananların %80’i, genellikle yoÄŸun tütün endüstrisi müdahalesi ve pazarlamasının hedefi olan düÅŸük ve orta gelirli ülkelerde yaÅŸamaktadır. Bu ülkeler  aynı zamanda tütün ürünü kullanımına baÄŸlı hastalık ve ölüm yükünün de en yüksek olduÄŸu ülkelerdir. Tütün ürünü kullanımı, hane halkı harcamalarını, gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlardan tütün ürünlerine yönlendirerek yoksullaÅŸmaya da sebep olmaktadır. Ülkemizde 15 yaÅŸ üzeri nüfusta tütün ürünü kullanmayanlar, toplumun yaklaşık %70’ini oluÅŸturmaktadır. Tütün ürünü kullanmayanlar, toplumun çoÄŸunluÄŸunu oluÅŸturmasına raÄŸmen, tütün ürünü kullanımının yaygınlığı ve görünürlüÄŸü yüksektir.

Dünyada her gün 22 bin kiÅŸi olmak üzere, yılda 8 milyondan fazla kiÅŸi  tütün ürünü kullanımına baÄŸlı hastalıklar sebebiyle hayatını kaybetmektedir. Bu ölümlerin 7 milyondan fazlası doÄŸrudan tütün kullanımının sonucu iken 1,2 milyondan fazla kiÅŸi de tütün ürünü kullandığı için deÄŸil, tütün ürünü dumanına maruz kaldığı için hayatını kaybetmektedir.

Dünya SaÄŸlık Örgütü’nün verilerine göre; dünyadaki çocukların yarısı tütün dumanıyla kirlenmiÅŸ havayı solumakta ve her yıl 65.000 çocuk pasif etkilenimin yol açtığı hastalıklar sebebiyle hayatını kaybetmektedir. Hamilelik döneminde tütün ürünü kullanmak, bebekler için ömür boyu sürecek çeÅŸitli saÄŸlık sorunlarına yol açmaktadır. Kısaca tütün ürünleri pasif etkilenim yoluyla,  kullanmayanlar için de ölümcül zararlar vermektedir. Elektronik sigara, nargile, ısıtılmış tütün ürünleri vb. tütün ürünlerinin her türlüsü zararlıdır, içeriÄŸindeki kanserojen maddeler sebebiyle ciddi saÄŸlık sorunlarına sebep olmaktadır. Tütün kullanımının her türü zararlıdır tütün dumanına maruz kalmanın güvenli bir düzeyi yoktur.

Dünyada olduÄŸu gibi ülkemizde de en yaygın kullanılan bağımlılık yapıcı madde olan tütün ürünleri; kanser, kalp damar hastalıkları, KOAH gibi pek çok önlenebilir hastalık ve erken ölüm sebepleri arasında ilk sırada yer almaktadır. Tütün ürünü kullanımı, dünya genelinde kansere baÄŸlı ölümlerinin üçte ikisinden sorumlu olan akciÄŸer kanserinin, birincil nedenidir. Tütün ürünü kullanan kiÅŸilerin akciÄŸer kanserine yakalanma veya akciÄŸer kanserinden ölme riski tütün ürünü kullanmayan kiÅŸilere göre 15 ila 30 kat daha fazladır. AkciÄŸer kanserinin yanı sıra KOAH, astım, pnömoni gibi tütün ürünü kullanımı ile doÄŸrudan iliÅŸkili olan solunum sistemi hastalıkları, ülkemizde de ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Özellikle genç yaÅŸta tütün ürünü kullanmaya baÅŸlayan kiÅŸilerde KOAH ve astım geliÅŸme riski çok daha yüksektir. Erken yaÅŸta tütün ürünü kullanımını bırakmak, KOAH’ın ilerlemesini yavaÅŸlatmak ve astım semptomlarını iyileÅŸtirmek için en etkili tedavi yöntemidir.

Tütün ürünü kullanılan süre ve tütün ürünü kullanım sıklığı arttıkça kanser riski de o kadar artmaktadır. Hatta, tütün ürünü kullanımının yanı sıra tütün dumanına maruz kalmak da akciÄŸer kanseri riskini arttırmaktadır. Tütün ürünü kullanımını bırakan kiÅŸilerde akciÄŸer kanseri riski, tütün ürünü kullanımına  devam etmiÅŸ olanlara göre daha düÅŸüktür, ancak riskleri hiç tütün ürünü kullanmamış kiÅŸilere göre daha yüksektir. Her yaÅŸta tütün ürünü kullanımını bırakmak akciÄŸer kanseri riskini azaltmaktadır.

Tütün ürünü kullanımı, vücudun hemen hemen her organına zarar verir ve önlenebilir pek çok hastalık, sakatlık ve erken ölüme sebep olur. Tüm bu riskler göz önüne alındığında, geç kalmadan bırakmak için adım atmak çok önemlidir. Tütün ürünü kullanımını bırakmak, her zaman ve her yaÅŸta büyük fayda saÄŸlamaktadır, vücutta gerçekleÅŸen faydalı saÄŸlık deÄŸiÅŸimleri aÅŸağıda özetlenmiÅŸtir:

• Ä°lk sigara bırakma gününden itibaren yüksek kalp atış hızı normale döner, kan basıncı düÅŸer, kan dolaşımındaki karbon monoksit seviyesini normale döner, tat ve koku alma duyuları geliÅŸir.
• 2-12 hafta içinde dolaşım düzelir, kanın akışkanlığı artar, el ayak gibi vücudun uç kısımları daha iyi kanlanır, akciÄŸer kapasitesi artar, öksürük ve nefes darlığı azalır, zamanla bağışıklık sistemi güçlenir.
• 1 yıl sonra, akciÄŸerler daha saÄŸlıklı hale gelir, koroner kalp hastalığı riski, sigara içen birininkinin yaklaşık yarısına kadar düÅŸer.
• 5 yıl sonra inme riski ve kalp krizi riski azalır ve bu riskler zamanla azalmaya devam eder.
• 10 yıl sonra akciÄŸer kanseri riski sigara içen birinin yarısı kadar olur ve ağız, gırtlak, yemek borusu, mesane, serviks ve pankreas kanseri riski azalır.
• 15 yıl sonra, koroner kalp hastalığı riski sigara içmeyen birininki ile aynı seviyeye iner.

Ne kadar erken bırakılırsa, vücudun iyileÅŸme ve kendini onarım süreci o kadar hızlı olur. Tüm bunların yanı sıra çevredeki bireylerin, özellikle çocukların solunum yolu hastalıkları (örneÄŸin astım) ve kulak enfeksiyonları gibi pasif etkilenimden kaynaklanan pek çok hastalıktan korunması için de büyük kazanç saÄŸlanır.   

Dünya SaÄŸlık Örgütü verilerine göre; dünya  nüfusunun yaklaşık %32’sine sahip 23 ülkede yaÅŸayanlar, sigara bırakma hizmetlerinin maliyeti tamamen veya kısmen karşılanan kapsamlı bırakma hizmetlerine eriÅŸebilmektedir. Ülkemiz bu hizmetlerin tamamına eriÅŸimin, tam olarak saÄŸlandığı  ülkelerden biridir. Ülkemizde tütün ürünü kullananlar bırakmaları teÅŸvik edilmekte ve bırakmak isteyenlere ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı ve sigara bırakma poliklinikleri aracılığıyla hizmet sunulmaktadır.

Pek çok tütün ürünü kullanıcısı, tütün ürünlerinin bedeninde oluÅŸturduÄŸu zararları fark etmeye baÅŸladığında bu bağımlılıktan kurtulmak ister. Ancak tütün ürünlerinde bulunan nikotin oldukça bağımlılık yapıcı bir maddedir. Tütün ürünü kullanımını bırakma konusunda baÅŸarı saÄŸlayan pek çok kiÅŸinin, çeÅŸitli denemelerin ardından bu baÅŸarıya ulaÅŸtıkları bilinmektedir. Profesyonel destek ve bilimsel etkinliÄŸi kanıtlanmış tedaviler ile  baÅŸarılı olma oranları artmaktadır.

ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı, sigara bırakmak isteyen bireyleri, yapılan motivasyonel görüÅŸmeleri ile bırakma giriÅŸiminde bulunmaları için teÅŸvik etmektedir. Danışma Hattı, 7 gün 24 saat kesintisiz, canlı destek saÄŸlamaktadır.  Danışma Hattı tarafından, bırakma kararı alan bireylere bu süreçte rehberlik edilerek, ortaya çıkabilecek nikotin yoksunluk belirtileri ile baÅŸ etmeye yönelik davranış deÄŸiÅŸiklikleri hakkında danışmanlık verilmektedir. Danışma Hattını arayan bireylere, nikotin bağımlılık düzeyini belirlemek amacıyla nikotin bağımlılık testi uygulanmaktadır. Tespit edilen bağımlılık düzeyine göre; kiÅŸiye özel sigara bırakma planı yapılmakta ya da sigara bırakma hizmeti sunan saÄŸlık profesyonelleri ve birimleri hakkında bilgi verilerek gerekirse bu birimlerden randevu da alınmaktadır.

Sigara bırakma planı yapılan kiÅŸiler onay vermeleri halinde Danışma Hattı tarafından yapılan geri dönüÅŸ aramalarıyla bir yıl boyunca takip edilmekte ve sigara bırakma sürecini sürdürmesi için motivasyonel görüÅŸmelerle desteklenmektedir. Danışma Hattı tarafından, sigara bırakma planı yapılan birey ile sisteme dâhil olmasını müteakip; bırakma planında belirlenen sigara bırakma günü baÅŸlanarak belirlenen periyod doÄŸrultusunda 1 yıl boyunca en az 7 defa geri dönüÅŸ araması yapılarak görüÅŸme saÄŸlanmaktadır. Yapılan geri dönüÅŸ aramalarında, kiÅŸilerin sigarayı bırakma durumları takip edilip sigara bırakma sürecinde yaÅŸanan nikotin yoksunluk belirtileri veya fizyolojik zorluklarla baÅŸ etme konusunda cesaretlendirilerek motivasyonlarının artırılması saÄŸlanmaktadır.

ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattında sunulan hizmetten memnuniyeti deÄŸerlendirmek amacıyla, danışma hattından hizmet alan ve görüÅŸme sonunda ankete katılmayı kabul eden kiÅŸilere sesli yanıt sistemi (Interactive Voice Response- IVR) kullanılarak anket yapılmaktadır. Bu kapsamda 2023 yılında yapılan danışan memnuniyeti anketine göre ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'nda hizmet alanların %98’inin, danışma hattından aldıkları hizmetten memnun kaldıkları tespit edilmiÅŸtir.

Ülke genelindeki 467 sigara bırakma polikliniÄŸinde hizmet sunulmaktadır. Sigara bırakma poliklinik hizmetleri, konuya özel; uzaktan, yüz yüze ve yerinde eÄŸitim olmak üzere konuya özel eÄŸitim verilen hekimler tarafından yürütülmektedir. Sigara bırakma polikliniklerimizde; 2010 yılından bu yana 3,5 milyonun üzerinde muayene yapıldı. Sigara bırakma polikliniklerinde, hekimlerimiz tarafından uygun görülen hastalara, sigara bırakma tedavisinde kullanılan ancak ülkemizde geri ödeme kapsamında olmayan ilaçlara eriÅŸim de saÄŸlanmaktadır. Hekimlerimizin hastayı muayenesi ve deÄŸerlendirmesi  doÄŸrultusunda 2010 yılından itibaren 1.4 milyondan fazla kiÅŸi Bakanlığımız tarafından ücretsiz olarak saÄŸlanan ve sigara bırakma tedavisinde, bilimsel olarak etkinliÄŸi kanıtlanmış ilaç ve nikotin replasman tedavisi preperatlarından faydalandı. Åžiddetli, nikotin yoksunluk belirtileri gösteren veya sigara bırakma sürecinde yaÅŸanan fizyolojik zorluklarla baÅŸa çıkmada zorlanan hastalarda farmakolojik destek saÄŸlanması, bırakma sürecini sürdürmeye katkı saÄŸlamaktadır.